Rok 2009 ogłoszony został Międzynarodowym
Rokiem Astronomii: upamiętniono w ten sposób
400-lecie odkryć dokonanych przez Galileusza
dzięki teleskopowi. W 1609 r. liczący 45 lat profesor
matematyki uniwersytetu w Padwie – prowadzący,
co nie było ówcześnie w zwyczaju, swe wykłady
w języku narodowym – skonstruował jako jeden
z pierwszych lunetę i zastosował ją do obserwacji
astronomicznych. Dzięki temu w latach 1609-1611
stwierdził istnienie gór na Księżycu, satelitów Wenus,
plam na Słońcu i obrotu Słońca wokół osi.
Odkrycia te w 1615 r. zaprowadziły go przed trybunał
Inkwizycji do Rzymu, gdzie miał oczyścić
się z zarzutów. Jego badania potwierdzały bowiem
teorię heliocentryczną, sprzeczną z ówcześnie obowiązującą
kosmologią biblijną.
Jest zatem zrozumiałe, że ta właśnie data – rok
1609 – stała się niejako symbolem przemian zachodzących
w wyobrażeniu i rozumieniu świata przez
uczonych – przemian, które stopniowo doprowadziły
do dzisiejszego stanu wiedzy o świecie. Był to
proces długi i niełatwy; świadczą o tym prześladowania
uczonych, ale i tysiące dzieł naukowych, które
wpływały na sposób myślenia o nauce, sztuce, życiu
i miejscu jednostki we wszechświecie.
Szczególną też rolę odegrała w rozpowszechnieniu
nowoczesnego spojrzenia na świat – sztuka,
w tym grafika. Międzynarodowy Rok Astronomii
stał się dla nas okazją do spojrzenia wstecz
i dokonania oglądu rycin dawnych mistrzów, także
tych, którzy łączyli wyobrażenia starożytności
i średniowiecza z nowymi odkryciami. Wystarczy
wspomnieć choćby Albrechta Dürera, Hendricka
Goltziusa czy Wenceslausa Hollara, a z polskich
uczonych znakomitego Jana Heweliusza, który swe
dokonania w dziedzinie astronomii często sam ilustrował.
Poszukiwania w zbiorach Gabinetu Rycin
Biblioteki Naukowej Polskiej Akademii Umiejętności
i Polskiej Akademii Nauk ujawniły bogactwoźródeł ikonograficznych: przedstawień kosmosu
jako universum (sięgano tu poprzez analogię do
instrumentów muzycznych, tworząc obraz świata),
licznych wizerunków nieba, planet, gwiazdozbiorów,
wyobrażanych za pomocą symboli mitologicznych,
także Ziemi – najbliższej nam części świata:
jej pór roku, miesięcy, a nawet pór dnia i nocy. Nie
brak też portretów samych uczonych, borykających
się z materią swych poszukiwań: jest i Ptolemeusz
i Arystoteles i Kopernik.
Z obfitych zbiorów graficznych Polskiej Akademii
Umiejętności wybrano jedynie 72 ryciny, by dać
miejsce także prezentacji niezwykłego bogactwa
dzieł naukowych i traktatów astronomicznych zgromadzonych
w Bibliotece Jagiellońskiej – bogactwo
to zrozumiałe jest w mieście uniwersyteckim, w którym
nauki pobierał Mikołaj Kopernik. Na wystawie
przedstawiono z tej kolekcji 26 starodruków, w tym
dzieła Galileusza, Keplera, Heweliusza i trzecie
wydanie De revolutionibus orbium coelestium Mikołaja
Kopernika, a także niezwykle rzadko eksponowany
rękopis Kosmografii Ptolemeusza.
Wobec tak wielu nader interesujących źródeł,
wybór dzieł, najpełniej ukazujących obraz świata
u progu epoki nowożytnej, nie był dla pomysłodawczyni
i autorki wystawy, dr Anny Olszewskiej, łatwy;
mamy jednak nadzieję, że ta właśnie ekspozycja, tak
gościnnie przyjęta w gotyckich murach Collegium
Maius, przybliży nam – użytkownikom nowoczesnej
technologii, którym nie są znane bariery, broniące
ongiś dostępu do wiedzy – proces przemian
w rozumieniu i wyobrażeniu świata, zachodzący od
końca XV wieku do początków XVIII stulecia.
(Karolina Grodziska)
O pięknie świata
W czasach nowożytnych dokonała się gruntowna zmiana
spojrzenia na porządek wszechświata. Jednym z jej trwałych
efektów jest wielość narracji, którymi posługujemy się
dziś w opisie kosmosu. Inny model budowany jest z pozycji
nauk ścisłych, inny dominuje w teologii, inny zaś w sztukach
wizualnych. Każda z tych opowieści o świecie posługuje się
specyficznymi środkami wyrazu.
Na prezentowanej wystawie staramy się uchwycić tę
różnorodność in statu nascendi, zestawiając kilka nurtów
obrazowania wszechświata, aktualnych w kulturze XVI i XVII stulecia.
The Year 2009 was announced The International
Year of Astronomy; this was done to commemorate
the 400th anniversary of the discoveries Galileo
made with the aid of the telescope. In 1609 the
45-year-old professor of mathematics at the University
of Padua, who lectured in Italian which was
not customary at the time, built one of the first
telescopes and used it for astronomical observations.
Thanks to them in the years 1609-1611 he
discovered mountains on the Moon, the satellites
of Venus and sunspots. He also found that the Sun
revolves around its axis. It is these discoveries that
in 1615 led Galileo to Rome, to the Tribunal of the
Inquisition, where he was to clear himself of the
charges as his observation confirmed the heliocentric
theory which was contradictory to the biblical
cosmology binding at that time.
Thus, it is understandable that the year 1609 has
become a date symbolic of the changes as far as the
understanding and representations of the Universe
by scientists is concerned. These transformations
have gradually led to the present state of knowledge
about the Universe. It was a long and difficult process,
which can be inferred from both the persecutions
of scientists and from thousands of scientific
works which influenced the outlook on science, arts,
life and the place of the individual in the Universe.
When it comes to the popularization of the modern
outlook on the world, art, including prints and
engravings has played a special role. The International
Year of Astronomy became an opportunity
for us to look back and examine the prints of the
old masters including those who managed to combine
the representations typical of Classical Antiquity
and the Middle Ages with the new discoveries.
In this context, artists like, for instance, Albrecht
Dürer, Hendrick Goltzius or Wenceslaus Hollar
should be mentioned. As far as Polish scientists are
concerned, the outstanding Johannes Hevelius is
noteworthy. He often supplied his achievements in
the field of astronomy with his own illustrations.
A search carried out in the Prints Room of the Scientific
Library of the Polish Academy of Arts and
Sciences and the Polish Academy of Sciences revealed
the richness of iconographic sources which
inclued: the representations of the cosmos as the
Universum, (here, while creating an image of the
Universe, an analogy was drawn with musical instruments),
numerous representations of the sky,
planets, constellations represented by means of mythological symbols and also the Earth – the part of the Universe that is special to us – the seasons
and months of the year as well as representations of
night and day. There are also some images of scientists
like Ptolemeus, Aristotle and Copernicus struggling
with the subject matter of their research.
Only 72 prints were chosen for the exhibition
from the abundant collection of prints, engravings
and illustrations of the Polish Academy of Arts and
Sciences in order to make room for the presentation
of the incredible richness of scientific works and
treatises housed in the Jagiellonian Library. Such
richness is understandable in the university city in
which Nicolas Copernicus was educated. In this exhibition
there are 26 oldprints and one manuscript
from the Jagellonian Library collection, including
works by Galileo, Kepler, Hevelius and the third
edition of Copernicus’ De revolutionibus orbium coelestium,
as well as, an incredibly rarely exhibited manuscript
of Ptolemeus’ Cosmography.
In view of such a multitude of extremely intesting
sources the originator and author of the
exhibition, Anna Olszewska, PhD was faced with
a tremendously difficult task of selecting the works
which presented the image of the Universe on the
eve of the modern period best. We hope, however,
that this very exhibition so hospitably housed
within the Gothic walls of the Collegium Maius, will
introduce us, the users of modern technology not
familiar with the barriers that had prevented people
from access to knowledge, to the process of transformation
as far as the understanding and representation
of the Universe which took place from late
15th to the early 18th century.
(Karolina Grodziska)
On the Beauty of the Word
In modern times, the outlook on the order of the Universe has undergone a thorough transformation. One of its lasting effects is the multitude of narrations which we use nowadays when describing the cosmos. There is one outlook on the order of the Universe from the point of view of science, another dominates in theology and yet another in the visual arts. Each of these accounts of the Universe uses different, field specific, means of expression.
In the exhibition we have tried to present this versatile nature in statu nascendi by comparing some trends regarding the representations of the Universe which were topical in the culture of the 16th and 17th centuries.
Organizatorzy wystawy:
Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie,
Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego,
Biblioteka Jagiellońska,
Współpraca: Fundacja dla Uniwersytetu Jagiellońskiego
Kurator i scenariusz wystawy: Anna Olszewska,
Koordynacja projektu z ramienia Collegium Maius: Anna Jasińska,
Pomoc techniczna: Robert Adamczyk, Mateusz Biborski, Maria Gajek, Jacek Kumański,
Magdalena Łanuszka, Agata Łoboda, Katarzyna Zięba.
Aranżacja ekspozycji: Maciej Leśniak,
Film towarzyszący wystawie Bogusław Sławiński, czytał Igor Kalina.
Konserwację rycin z Gabinetu Rycin PAU finansowała Fundacja im.z Brzezia Lanckorońskich.
Konserwacja obiektów z kolekcji Biblioteki Jagiellońskiej: Pracownia konserwacji BJ. Nadzór konserwatorski: Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki Muzeum UJ: Jolanta Pollesch, Beata Skalmierska
Wystawa objęta został patronatem honorowym Polskiego Komitetu UNESCO.
Za dofinansowanie ekspozycji i publikacji dziękujemy: Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego
oraz Urzędowi Miasta Krakowa
wystawa czynna od 12 maja do 27 sierpnia 2009 roku, wtorki i czwartki 10.00 - 18.00, piątki i środy 10.00 - 15.00, soboty i niedziele 10.00 - 14.00,
poniedziałki nieczynne
powrót na stronę muzeum